คุณแม่หลายบ้านเป็นกังวลกับการที่ เด็กยุคใหม่เติบโตมาพร้อมกับเทคโนโลยี อุปกรณ์ไอที อย่างคอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต มือถือ ทำให้ ลูกไม่ชอบอ่านหนังสือ แต่ชอบอ่านจากจอมากกว่า ถ้าให้ลูกอ่านจากจอแทน จะดีไหม?

ลูกไม่ชอบอ่านหนังสือ ให้ลูกอ่านจากจอแทน จะดีไหม?

Q. ลูกเป็นเด็กยุคชอบคอมพิวเตอร์มากกว่าหนังสือค่ะ ดูแนวโน้มเขาคงจะอ่านจากคอมพิวเตอร์มากกว่าหนังสือ สามีดูเป็นห่วงมาก คุณแม่มีข้อสงสัย 2 ข้อค่ะ

• เรื่องเด็กอ่านหนังสือน้อยลง ไม่น่าจะเป็นเฉพาะเด็กไทยใช่ไหมคะ เพราะเด็กยุคนี้ไม่ว่าประเทศไหนก็อยู่กับอุปกรณ์ไอทีอยู่กับโลกดิจิตอลเป็นส่วนใหญ่ เด็กไทยจะน่าเป็นห่วงมากกว่าเด็กชาติอื่นอย่างไรคะ

• ถ้า ลูกไม่ชอบอ่านหนังสือ แต่อ่านจากคอมพิวเตอร์ โน้ตบุ๊ค แท็บเล็ต สมาร์ทโฟน ยังถือเป็นการอ่านหรือไม่ และอ่านแบบนี้ได้ประโยชน์แทนการอ่านหนังสือได้หรือไม่ ถ้าไม่ได้จะทำอย่างไรให้ลูกกลับมาอ่านหนังสือได้คะ

เรื่องเด็กอ่านหนังสือน้อยลงทั่วโลกเป็นความจริง แต่เด็กไทยยังคงมีข้อเสียเปรียบเชิงระบบอย่างน้อย 2 ข้อ

ข้อแรก เด็กไทยอ่านเสร็จก็คิดต่อไม่ได้ คิดต่อไม่ได้ในที่นี้หมายถึง คิดเชิงวิพากษ์หรือคิดอย่างมีวิจารณญาณ ภาษาอังกฤษว่า criticized thinking

การคิดเชิงวิพากษ์ หมายถึงความสามารถที่จะไม่เชื่อสิ่งที่อ่านในทันทีทันใด รู้จักตั้งข้อสงสัยและตั้งคำถาม รู้จักถาม มีความใฝ่รู้มากพอที่จะลุกขึ้นจากเก้าอี้หรือที่นอนเพื่อไปค้นหาหนังสือเล่มอื่นที่บอกเล่าเรื่องราวอย่างเดียวกันเพื่อทวนสอบข้อมูล มีความใฝ่รู้มากพอที่จะลุกขึ้นจากเก้าอี้หรือที่นอนไปค้นคว้าตามแหล่งเรียนรู้ต่างๆ เพื่อตอบข้อสงสัยหรือคลายข้อข้องใจที่เกิดขึ้น

อ่านต่อ “ปัญหาขั้นแรกคือ เด็กไทย ไม่สงสัย!” หน้า 2

ถ้ามองดูการใช้เวลายามว่างของเด็กยุคนี้ หลายคนคงจะจับสังเกตได้คล้ายๆ กัน ว่าเด็กๆ ในเจนเนอเรชั่นนี้ดูจะสนุกอยู่กับการใช้เครื่องมืออิเล็กทรอนิคส์สารพัดอย่างที่อยู่รอบๆ ตัว จนตอนนี้การที่เราจะเห็นเด็กหยิบหนังสือมาอ่านเล่นยามว่างอาจจะกลายเป็นภาพที่ไม่คุ้นตาไปเสียแล้ว

ปัญหาเรื่อง “เด็กไทยอ่านหนังสือน้อย” (หรือพูดอีกอย่างว่าไม่ค่อยรักการอ่าน) จึงกลายเป็นประเด็นให้นักวิชาการออกมาพูดถึงซ้ำแล้วซ้ำอีก พร้อมๆ กันก็เชิญชวนซ้ำๆ ให้พ่อแม่ “ส่งเสริมการอ่าน” ให้ลูกน้อย

ฟังบ่อยๆ แล้ว คุณพ่อคุณแม่คงมีเบื่อกันบ้าง ใช่ไหมคะ?

เพราะคุณพ่อคุณแม่บางท่านฟังแล้วก็อาจจะนึกสงสัยในใจว่า ถ้าเด็กไม่ค่อยชอบอ่านหนังสือแล้วจะเป็นปัญหาอย่างไร ก็ในเมื่อเด็กเรา “อ่านออกเขียนได้” ถึงจะอ่านหนังสือน้อย แต่ก็เรียนได้ผ่าน เอาตัวรอดได้ แล้วการอ่านหนังสือน้อยเป็นเรื่องน่ากังวลจริงหรือ?

หรือคุณพ่อคุณแม่บางท่านก็อาจจะนึกสงสัยไปอีกอย่างว่า การ “ส่งเสริมการอ่าน” ที่ว่านี่คือให้ทำอย่างไร สำคัญแค่ไหน เพราะที่โรงเรียนเด็กก็ได้เรียนหนังสือมากอยู่แล้ว แล้วพอกลับมาที่บ้าน พ่อแม่ก็พร่ำบอกลูกอยู่เสมอว่าให้อ่านหนังสือ แต่ยิ่งพูดก็เหมือนว่าเด็กจะยิ่งเบื่อหน่าย กลายเป็นทะเลาะกันก็มี แล้วการเชียร์ให้เด็กอ่านจะดีจริงหรือ?

การอ่านหนังสือเสมอๆ มีประโยชน์อย่างไร?

การส่งเสริมให้เด็กอ่านหนังสือเป็นประจำนั้นจำเป็นแค่ไหน?

หมอได้รับโจทย์ที่น่าสนใจนี้จากเรียลพาเรนติ้ง และก็เป็นโชคดีของหมอที่ได้มีโอกาสทำงานในโรงพยาบาลรัฐขนาดใหญ่ เลยได้มีโอกาสพูดคุยกับเด็กและครอบครัวที่มาจากกลุ่มฐานะ อาชีพ และทัศนคติที่หลากหลาย ประกอบกับเคยได้ศึกษางานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการอ่านของเด็กๆ จึงขอนำประสบการณ์และข้อมูลมาแลกเปลี่ยนกับคุณพ่อคุณแม่ค่ะ

ลองสละเวลาอ่านดูนะคะ หมอมั่นใจว่าสุดท้ายคุณพ่อคุณแม่จะได้คำตอบด้วยตัวคุณเองว่า ถ้าลูกเราอ่านน้อย ไม่ชอบอ่าน เป็นเรื่องน่ากังวลจริงหรือเปล่า

เด็กไทยเอียนอ่านมีสาเหตุ

เราพบว่ามีเด็กจำนวนมากโอดครวญกับการอ่านหนังสือ ด้วยเหตุผลง่ายๆ ว่าการอ่านหนังสือมันยาก น่าเบื่อ และตึงเครียด ซึ่งที่มาของความรู้สึกเป็นฝ่ายตรงข้ามกับหนังสือก็เกิดจากหลายสาเหตุสะสมกันค่ะ

1. เด็กถูกจำกัดให้ต้องอ่านหนังสือที่ให้ “ข้อมูล”

เปี่ยมไปด้วย “สาระวิชาการ” เพราะผู้ปกครองส่วนใหญ่มักเข้าใจผิดว่าประโยชน์ของการอ่านอยู่ตรงที่หนังสือได้ถ่ายทอด “ข้อมูล” ที่เราต้องการให้กับเด็กเท่านั้นที่ผ่านมาการส่งเสริมการอ่านให้กับเด็กวัยเรียนจึงเทน้ำหนักไปที่การเฟ้นหาหนังสือที่อัดแน่นไปด้วย “เนื้อหาสาระ” ซึ่งผู้ใหญ่มองว่ามีประโยชน์ มุ่งมั่นอยู่กับการแสวงหาหนังสือที่มี “ข้อมูลยากๆ” มาให้เด็กสะสม “ใส่ความจำ” จนประเภทของหนังสือที่เด็กอ่านถูกจำกัดและไม่หลากหลาย

2. การกระตุ้นให้อ่านด้วยการบ่น การดุ และท่าทีเหนื่อยใจ

เมื่อบรรยากาศการอ่านกลายเป็นสถานการณ์ตึงเครียดไปเสียทุกครั้ง เด็กก็พาลไม่ชอบการอ่านหนังสือไปด้วยเพราะไม่ชอบความตึงเครียดที่คู่กันมานั่นเอง   แม้ว่าสิ่งที่คุณพ่อคุณแม่ทำจะเป็นไปด้วยความหวังดีต่อเด็กๆ อยากให้เด็กได้ความรู้มากๆ แต่ขณะเดียวกันสาเหตุเหล่านี้ค่อยๆ ทำให้เด็กๆ เอียนจนเบือนหน้าหนีไปหากิจกรรมที่สนุกกว่า

เช่นนั้น หัวใจของการส่งเสริมการอ่านคืออะไร

การส่งเสริม“ใจรัก” และใจที่เปิดรับ “การอ่าน” ให้กลายมาเป็นกิจกรรมที่เป็นมิตร นึกถึงเสมอยามมีเวลา พูดง่ายๆ คือ อยากอ่าน อ่านแล้วสนุก คือด่านแรกที่เป็นแรงส่งสำคัญให้ทุกคน เปิดตัวเองเข้าสู่โลกของหน้ากระดาษที่มีแต่เต็มไปด้วยตัวอักษร ซึ่งคุณพ่อคุณแม่ที่เคยมีประสบการณ์นั้น ก็คงพอนึกออกได้ไม่ยาก

แท้จริงการอ่านคืออะไร  

จากการศึกษาสมัยใหม่พบว่า “การอ่าน” จะนำไปสู่การสร้าง “กระบวนการเรียนรู้” ให้กับเด็ก พูดง่ายๆ คือ การอ่านไม่ได้ทำให้คนอ่านได้รู้แต่เนื้อความตามตัวอักษรบนกระดาษ แต่ในขณะอ่านและหลังการอ่านนั้น การอ่านจะส่งผลทำให้…

• เกิดการเปลี่ยนแปลงในสมอง และกระบวนการคิด เช่น สามารถคิดต่อยอดไปจากสิ่งที่อ่านได้อีก สามารถคิดวิเคราะห์ได้ว่าเรื่องราวเกิดจากอะไร อะไรควรเชื่อ อะไรเป็นความเห็น รู้จักที่จะหาข้อมูลเพิ่มเติม หรือเกิดความคิดใหม่ๆ เพราะการอ่านทำให้คิดไปได้หลากหลาย กว้างไกลแตกต่าง เป็นต้น
• ได้พัฒนาทักษะที่จำเป็นในชีวิต เช่น ทักษะภาษา ทักษะการพูด ทักษะการเขียน มีความจำดี
• เกิดการเปลี่ยนแปลงจิตใจ เช่น เข้าใจความคิด ความรู้สึกตัวเอง และคนอื่น ทำให้จิตใจสงบ คลายความเครียดได้

จากบทความเรื่อง : รู้ให้ถูก! การอ่าน…แท้จริงคืออะไร ช่วยเด็กไทย (ไม่) เอียนอ่าน  นิตยสารเรียลพาเรนติ้งฉบับเดือนมีนาคม 2558

บทความโดย : พญ.พิชญา ตันธนวิกรัย จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น สาขาวิชาจิตเวชเด็กและวัยรุ่น ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล และผู้เขียนหนังสือ “อ่านสร้างสมอง”

ภาพ : Shutterstock

“บรรยากาศชวนอ่าน” เป็นหนทางที่ดีในการสร้างให้เด็กกลายเป็นนักอ่านตัวยง แต่อย่าเพิ่งคิดไปไกล! เราไม่ได้ชวนคุณเปลี่ยนบ้านเป็นห้องสมุดแน่นอน…คำสำคัญคือ “สร้างบรรยากาศ” สำหรับเด็กๆ แล้ว ไม่ได้ต้องการจำนวนหนังสือมากมาย บรรยากาศที่ทำให้เขารู้สึกว่าการอ่านคือความสนุก ความเพลิดเพลินต่างหากสำคัญกว่า แล้วบรรยากาศชวนอ่านที่ว่านี้ ก็เริ่มสร้างได้ง่ายๆ จากในบ้าน! นั่นแหละจุดเล็กๆ แต่สำคัญของเรื่องนี้ คุณพ่อคุณแม่สามารถเนรมิตบ้าน ให้เป็น ที่อ่านหนังสือ เสริมสร้างพัฒนาการสมองลูกได้ง่ายๆ ด้วยเทคนิคที่เรานำมาฝาก

6 เทคนิค เนรมิตบ้าน ให้เป็น ที่อ่านหนังสือ

1. เลือกหนังสือหลากหลายติดบ้านไว้

• เลือกหนังสือ board book หรือหนังสือที่มีกระจกและพื้นผิวหลายๆ แบบให้เบบี๋
• เด็กก่อนวัยเรียนชอบหนังสือสอนตัวอักษร หนังสือกลอนสั้นๆ หรือมีคำสัมผัส และหนังสือภาพ
• เด็กวัยประถมจะสนุกกับการอ่านหนังสือหลายประเภท ทั้งนิยาย สารคดี และบทกวี รวมไปถึงพจนานุกรมและหนังสืออ้างอิงความรู้ต่างๆ ด้วย

คุณไม่จำเป็นจะต้องเสียเงินมากมายในการสร้างนักอ่านตัวจิ๋ว จะหาหนังสือดีๆ ที่ร้านมือสอง หรือแลกกันกับบ้านอื่นก็ได้และโปรดเปิดใจให้กว้าง ออกจากกรอบที่ว่าเด็กต้องอ่านแค่หนังสือ เพราะสนุกกับสื่อเหล่านี้ได้ด้วย

• นิตยสาร (สำหรับเด็ก)
• หนังสือเสียง
• โปสการ์ด อีเมล์ และข้อความที่ญาติๆ ส่งมาให้
• อัลบั้มภาพหรือ scrapbook
• หนังสือพิมพ์
• หนังสือการ์ตูน
• อินเตอร์เน็ต
• แม่เหล็กรูปตัวอักษร
• อีบุ๊ค

2. วางหนังสือหรือสื่อการอ่านอยู่ใกล้มือ

เก็บหนังสือที่ทนไม้ทนมือไว้กับของเล่นอื่นเพื่อให้เด็กค้นหาได้ง่าย หนังสือที่เก็บไว้ใกล้กับที่เปลี่ยนผ้าอ้อมและเก้าอี้เด็กจะดึงความสนใจให้เขาอยู่นิ่งๆ ได้ดีเวลาคุณทำธุระให้ลูก ในอ่างอาบน้ำก็สามารถนำหนังสือฟองน้ำลงไปด้วยได้ ควรเก็บหนังสือไว้ข้างเก้าอี้และโซฟาที่นั่งเล่นกันเป็นประจำเพื่อจะได้อ่านด้วยกันหลังให้นมลูกเสร็จหรือก่อนลูกนอนกลางวัน

อ่านต่อ เทคนิคเนรมิตบ้าน ให้เป็นที่อ่านหนังสือ คลิกหน้า 2

อ่านออกเขียนได้ นั้นดีอย่างไรสำคัญอย่างไร ก็คงเหมือนเอามะพร้าวห้าวมาขายสวน เพราะเชื่อว่าทุกท่านทราบถึงประโยชน์ของการอ่านกันดีอยู่แล้ว ถึงใครเขาจะว่าคนไทยอ่านหนังสือปีละไม่กี่บรรทัดก็ตาม

อ่านออกเขียนได้ พ่อแม่สอนเองก็ได้

คราวนี้เลยขอพูดถึงการอ่านในแง่มุมที่แตกยอดออกไปสักหน่อย

ในวัยหนึ่งการเรียนรู้ของเด็ก คือ การอ่าน

ถ้าจะอธิบายแบบกำปั้นทุบดิน การอ่านหนังสือทั้งหนังสือเรียนและหนังสืออื่นๆ นั้นเป็นการเรียนรู้ ก็ถ้าไม่อ่านจะรู้ได้อย่างไร

แต่อยู่ๆ จะให้เด็กหยิบหนังสือมานั่งอ่านเจื้อยแจ้วตั้งแต่ตัวเล็กๆ อายุไม่กี่เดือนก็คงแปลก เพราะวัยขนาดนั้นอย่าว่าแต่อ่านเลย พูดยังเป็นภาษาต่างดาวอยู่เลยด้วยซ้ำ ส่งหนังสือให้ถ้าไม่เอาเข้าปากอมจนหนังสือเปียกชุ่มก็เอามาฉีกเล่นเป็นแผ่นๆ (อย่างที่เนิร์สเซอรี่ผม) แต่ถึงจะยังพูดไม่ได้หรือพูดได้ไม่เป็นคำ ทักษะที่มีติดตัวมาตั้งแต่ในท้องแม่ก็คือการฟัง เพราะฉะนั้นจึงควรใช้ให้เป็นประโยชน์ด้วยการให้เด็กเล็กๆ “อ่านหนังสือมือสอง”

อ่านเรื่อง “สอนลูกอ่านออกเขียนได้ เทคนิคโดย คุณชนะ เสวิกุล” คลิกหน้า 2