การส่งเสริมการเรียนรู้
ดิฉันจะพยายามอ่านหนังสือและเล่านิทานให้ลูกฟัง รวมทั้งพูดคุยกับเขา ดิฉันคิดว่าวิธีดังกล่าวจะช่วยส่งเสริมให้ลูกได้เรียนรู้มากขึ้น บางทีก็จะพาลูกไปเดินเล่น ไปเที่ยวสวนสาธารณะ สวนสัตว์ หรือสถานที่อื่นๆ สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้ลูกได้เรียนรู้ว่าสถานที่ต่างๆนั้นมีความแตกต่างกันอย่างไร และการพาลูกออกไปเที่ยวนอกบ้านยังเป็นการฝึกให้ลูกรู้จักการเข้าสังคมด้วยค่ะ
แม่พัช แม่ของน้องอิ๋ง

ดูโทรทัศน์ร่วมกันกับลูก
ดิฉันและสามีจะนั่งดูทีวีกับลูกเสมอค่ะ ในขณะที่นั่งดูทีวีด้วยกันดิฉันจะยกเรื่องราวจากในจอมาพูดคุยกับลูก บางทีก็แนะนำหรือแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกัน ดิฉันคิดว่าการนั่งดูและพูดคุยกับลูกขณะดูทีวีจะเป็นการสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีให้กับลูก ช่วยให้ลูกรู้จักติดตามขณะดูโทรทัศน์ และยังเป็นการสอนให้ลูกรู้จักเลือกดูรายการโทรทัศน์ที่มีคุณภาพด้วยนะคะ
ปริญญา กิติพันธุ์กุล

พาเด็กๆเรียนรู้นอกบ้านอย่างปลอดภัย
เป็นแม่ลูกสามแล้วค่ะ มีความสุขกับการเลี้ยงลูกค่ะ แต่ขณะเดียวกันก็มีความเครียดซ่อนอยู่เสมอเมื่อพาเด็กๆไปเรียนรู้นอกบ้าน เช่น สนามเด็กเล่น ห้างสรรพสินค้า เป็นต้น เด็กๆซุกซนมากค่ะ ทำให้ต้องใช้สมาธิมากในการดูแล เพราะเด็กๆต้องอยู่ในสายตาตลอดเวลาเพื่อความปลอดภัย ดังนั้นสติต้องมี หลีกเลี่ยงการคุยโทรศัพท์ ไม่เล่นเกมส์ ไม่ทำกิจกรรมอื่นที่ทำให้เราสนใจเด็กๆน้อยลง แต่ต้องร่วมเล่นสนุกๆกับเด็กๆค่ะ แค่นี้ก็ทำให้การเรียนรู้ของเด็กๆสนุกและปลอดภัยแล้วค่ะ
รุ่งรัตน์ วีระกุล

Q สวัสดีค่ะ คุณหมอ คุณแม่เห็นข่าวสารยุคนี้ที่พูดถึงปัญหาการศึกษาของเด็กไทย เลยกังวลว่าลูกน้อยวัย 4 เดือนจะประสบกับปัญหาเรื่องนี้ไหม แล้วคุณพ่อคุณแม่ต้องรับมือลูกน้อยอย่างไร นอกจากนี้ คุณแม่ตั้งข้อสังเกตว่าเด็กๆ กว่าเขาจะไปโรงเรียนก็ต้องรอให้โตก่อน ถ้าอย่างนั้นระหว่างที่เขายังเล็กคุณพ่อคุณแม่ควรทำอย่างไรเกี่ยวกับการเรียนรู้ของเขาดีคะ

            เคยตั้งข้อสงสัยกันไหมคะว่า ในอดีตเด็กๆ ถูกเลี้ยงดูและอบรมสั่งสอนที่บ้านมากกว่าที่โรงเรียน แต่ยุคนี้กลับพบเด็กหลายคนไปโรงเรียนตั้งแต่อายุยังน้อย และหากมาทำความเข้าใจเรื่องพัฒนาการของเด็ก จะเห็นว่าสมองของเด็กมีพัฒนาการอย่างต่อเนื่องโดยไม่ได้รอว่ามาโรงเรียนจึงค่อยพัฒนา ดังนั้น คุณพ่อคุณแม่สามารถอบรมเลี้ยงดูเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของลูกได้ตั้งแต่ที่บ้านค่ะ โดยการพัฒนาเครื่องมือสำหรับเรียนรู้ของเด็กซึ่งก็คือสมอง ให้เหมือนที่เราสร้างบ้าน คือ ต้องวางรากฐานที่มั่นคงก่อน ด้วยการ

• วางระบบสมอง สมองของเด็กมีการแตกกิ่งก้านสาขาและเชื่อมต่อเป็นโครงข่ายสายใยประสาทด้วยการรับข้อมูลจากสิ่งแวดล้อม เราจึงควรบำรุงสมองด้วยอาหารที่จำเป็นต่อการสร้างเครือข่ายสายใยประสาทและให้เด็กได้สำรวจโลกอย่างเหมาะสมตามวัย เพื่อให้สมองของเด็กได้รับข้อมูลเข้าไป
• เข้าใจการพัฒนาสมอง เนื่องจากสมองทำงานด้วยการส่งผ่านกระแสประสาทขณะรับข้อมูล ดังนั้นยิ่งมีข้อมูลมากสมองก็จะยิ่งทำงานและเรียนรู้มาก ข้อมูลดังกล่าวมาจากประสบการณ์ตรงที่เด็กได้สำรวจโลกผ่านประสาทสัมผัสและการลงมือทำ
• เรียนรู้ผ่านการเล่น เพราะสมองของเด็กเล็กเรียนรู้โลกผ่านประสาทสัมผัสและการเคลื่อนไหว ขณะที่เขาจ้องมองใบหน้าของคุณพ่อคุณแม่ จ้องมองของเล่น หรือนกที่บินผ่าน (ตา) เขายังได้ยินเสียงพูดคุยกับเขา เสียงร้องเพลงให้เขาฟัง หรือเสียงนกร้องลมพัด(หู) ได้กลิ่นอาหารในบ้าน หรือกลิ่นดอกไม้ในสวน (จมูก) ได้สัมผัสใบหน้า หรือเงยหน้าและเอื้อมมือเพื่อจะคว้านก (สัมผัสที่ผิว การรับรู้กล้ามเนื้อข้อต่อ และการใช้กล้ามเนื้อ) รวมถึงเขายังอาจต้องนั่งทรงตัวบนตักคุณแม่ (Vestibular) ยิ่งลูกน้อยได้เล่น (ตามวัย) มากเท่าไหร่ เครือข่ายสายใยประสาทของลูกยิ่งแข็งแรงมากขึ้นเท่านั้น
• เรียนรู้ผ่านภาษาและการพูดคุย ช่วงอายุระหว่าง 2 – 7 ขวบหรือตั้งแต่ลูกน้อยเริ่มพูดได้ เขาจะพัฒนาความเข้าใจภาษาและการพูดคุยอย่างรวดเร็วขณะเล่น หรือพูดคุยกับผู้ใหญ่ จากเด็กน้อยที่พูดเป็นคำเดี่ยวๆ จนสามารถพูดเป็นวลี เป็นประโยคง่ายๆ และซับซ้อนมากขึ้น เขาต้องเติบโตในสิ่งแวดล้อมที่มีผู้ใหญ่พูดคุยและรับฟังเขา รวมถึงการร้องเพลงและการเล่านิทาน
• เรียนรู้ผ่านกิจวัตรประจำวัน เพราะการเรียนรู้และการพัฒนาสมอง คือ เด็กได้ฝึกฝนทักษะการช่วยเหลือตนเองตามวัย ถึงวัยที่ต้องหยิบของป้อนตัวเอง (ประมาณ 7 เดือนขึ้นไป) ก็ได้ทำ เมื่อมีพัฒนาการที่ดีขึ้นที่เขาสามารถดื่มน้ำจากแก้วได้โดยไม่หก ( ประมาณ1 ขวบครึ่ง) ใช้ช้อนป้อนตัวเองได้ (1.5 – 2 ขวบ) ถอดและใส่เสื้อผ้าได้เอง และอื่นๆ อีกมากมาย โดยขณะที่เด็กได้ช่วยเหลือตัวเอง ก็มีผู้ใหญ่คอยดูแลและพูดคุยกับเขาบ้าง นอกจากเด็กจะมีพัฒนาการกล้ามเนื้อและทักษะสังคม-การช่วยเหลือตัวเองดีขึ้นแล้ว พัฒนาการด้านอารมณ์-จิตใจก็ยังได้พัฒนาและสร้างเสริมความสัมพันธ์ระหว่างลูกน้อยกับคุณพ่อคุณแม่อีกด้วยค่ะ
• เรียนรู้ผ่านความจริง และประสบการณ์ตรง เด็กจะสามารถเชื่อมโยงเหตุและผลได้ เขาต้องได้รับประสบการณ์ตรงที่หลากหลาย เช่น สำรวจพื้นที่นอกบ้าน เรียนรู้ห้องต่างๆ ในบ้าน หน้าที่ของแต่ละอาชีพ ฝึกเปรียบเทียบความเหมือน-แตกต่างของสิ่งต่างๆ (เช่น รถไฟธรรมดา กับ รถไฟฟ้า) สิ่งสำคัญตรงนี้ คือ ผู้ใหญ่ที่พูดคุย ถกเถียงและกระตุ้นให้เขาคิด

ดังนั้นถ้าจะให้คุณหมอตอบคำถามคุณแม่ว่าการเรียนรู้ควรเริ่มที่ไหนดี คำตอบ คือ ที่บ้าน ที่ครอบครัว ที่คุณพ่อคุณแม่ สิ่งต่างๆ รอบตัว ที่สมอง และหัวใจของลูกค่ะ

เรื่องโดย : พญ.นลินี เชื้อวณิชชากร
ภาพ : Shutterstock

สำหรับลูก การเรียนรู้เริ่มต้นที่บ้าน สำหรับคุณ การเรียนรู้เริ่มต้นที่ความเป็น “พ่อแม่” และนี่ก็คือเสี้ยวหนึ่งของบทเรียนจากลูกต่างวัย

วัยทารก

ตอนแรกเกิดและยังอยู่ที่โรงพยาบาล กลางวันเลี้ยงง่าย กลางคืนไม่ร้องกวน = ตอนออกจากโรงพยาบาลและกลับมาอยู่ที่บ้าน กลางวันเลี้ยงง่าย (เพราะหลับลูกเดียว) แต่ร้องกวนทั้งคืน

กินนมเก่ง ร้องหิวนมบ่อยกว่าปกติ = งอแงตลอดช่วงเย็น (เพราะท้องอืด)

ติดแม่สุดๆ แม่เท่านั้นที่ต้องการ = คำแรกที่พูดคือ “ปะป๊า”

วัยอนุบาล

ตื่นเต้น เห่อโรงเรียน ตั้งหน้าตั้งตารอวันเปิดเทอม = ร้องไห้หน้าโรงเรียนทุกเช้า บางเช้าแถมอาเจียนรดคุณครูด้วย

วันนี้ถูกใจเมนูที่เตรียมให้ ฟาดเรียบโดยไม่ต้องตามป้อน = พรุ่งนี้เปลี่ยนใจ ไม่ชอบแล้วเมนูนี้ ทำเมนูอื่นให้หน่อยนะ

เริ่มปรับตัวได้ ไม่ร้องไห้หน้าโรงเรียนแล้ว = ติดหวัดเพื่อนจนป่วยงอมแงม ต้องลาหยุดหลายวัน กลับมาเริ่มงอแงใหม่

วัยเรียน

การบ้านลูก = การบ้านพ่อแม่

ลูกใกล้สอบ = พ่อแม่เร่งทบทวนความรู้เพื่อช่วยติว

ลูกเข้าค่าย = พ่อแม่มีเสื้อผ้าเน่ากระเป๋าใหญ่ให้จัดการ

วัยทวีน

“แป๊ปนึง” = ไม่ต้องรอ (เพราะนานมาก)

พ่อแม่สมัยก่อนต้องมีเวลานั่งคุยกับลูก = พ่อแม่สมัยนี้ต้องมีเวลานั่งแชทกับลูก

ลูกอยากไปเดินเที่ยว/ดูหนัง = พ่อแม่ไม่ต้องพาไป แค่อนุญาตให้ไปกับเพื่อนก็พอ

เรื่อง: จิรประภา

ภาพประกอบ: ข้าวตู

เคยเจอปัญหา “แฟนคลับงอน” ไหมคะ? เหตุการณ์ที่ว่านี้มักเกิดขึ้นกับบ้านที่มีลูกมากกว่าสองคน โดยมี “พ่อ” หรือ “แม่” เป็นดาวเด่นประจำบ้าน… แม้จะภูมิใจเล็กๆที่ได้รับตำแหน่ง “ดาวเด่นประจำบ้านสิบปีซ้อน” แต่ดิฉันก็ยอมรับว่า ฉากแฟนคลับทะเลาะกันในที่สาธารณะเพราะ “อยากอยู่ใกล้แม่”มันช่างทรมานใจดาวมั่กมาก..กกก

แต่ดาวคนนี้ไม่ขอพ่ายแพ้ต่อพลังรักของแฟนคลับในเมื่อลูกๆเทใจให้ขนาดนี้ การจัดสรรเวลาและเทคิวให้แฟนคลับแต่ละคนอย่างลงตัว จึงเป็นเรื่องที่ดิฉันให้ความสำคัญ เพื่อความสุขของครอบครัวและสันติสุขของดาว..วว (ฮ่าๆๆ)

            เริ่มต้นด้วยฉากเบสิกอย่าง “ศึกชิงเก้าอี้ดนตรี” ก่อนเลยค่ะ…เชื่อว่าหลายคนคงเผชิญกันมาแล้วไม่มากก็น้อย เมื่อลูกๆแย่งนั่งเก้าอี้ติดกับดาวเด่นประจำบ้าน! ฉากนี้อาจกินเวลาแค่ห้านาที หรือ ลากยาวกลายเป็นซีนต่อเนื่องจนจบมื้อก็ได้ เรียกว่า กินไม่อร่อย กร่อยไปทั้งมื้อเลยทีเดียว…

เมื่อเจอฉากนี้บ่อยเข้า แทนที่จะปล่อยให้แฟนคลับเอาแต่ทะเลาะกันออกสื่อ ดิฉันจึงเปลี่ยนมา “สร้างกติกาง่ายๆ” แต่ได้ผลอย่างสุดซึ้ง นั่นคือ “สลับกันนั่งติดกับแม่คนละมื้อ” โดยมีหมายเหตุว่า“ แม่จะไม่จำว่าครั้งที่แล้วใครได้นั่งติดกับดาราคิวทองอย่างแม่ เพราะแฟนคลับต้องจำกันเอง นะจ๊ะๆ” นี่คือกลเม็ดเล็กๆที่ดิฉันตั้งใจฝึกให้แฟนคลับตัวน้อยรู้จักแก้ปัญหาด้วยการ “เคารพกติกา” แทนที่จะใช้อารมณ์ และเรียนรู้ว่า หากเขามีความซื่อสัตย์ต่อผู้อื่น เขาก็จะได้รับความซื่อสัตย์ตอบแทนกลับมาเหมือนกัน…ทุกวันนี้กิจกรรมกินข้าวนอกบ้านจึงพบกับความอร่อยหรรษามากขึ้น เพราะเปรมกับปริมจะเป็นฝ่ายพูดคุยและเคลียร์กันเองว่า “ครั้งที่แล้วปริมได้นั่ง ครั้งนี้ถึงตาเปรมแล้ว” ไม่ต้องให้ดารากล้ำกลืนลงไปไกล่เกลี่ยเหมือนเก่า เย้ๆๆ

กรณีต่อมาก็คือ “การเทคิวดารา” ให้ลงตัว… แม้จะทำกิจกรรมพร้อมกันทั้งครอบครัว แต่หากลูกคนใดคนหนึ่ง มีความโดดเด่นในเชิงเรียกซีน ชนิดที่อีกคนแทบไม่มีตัวตนล่ะก็คงไม่ดีแน่… พูดให้เห็นภาพก็คือ บางครั้งลูกคนหนึ่งอาจจะดื้อมาก ซนมาก จนพ่อแม่ต้องหันไปคอยห่วง คอยดุ คอยดูแล หรือ ในทางตรงกันข้าม อาจเป็นคนคุยเก่ง เล่าเรื่องตลอดเวลา จนอีกคนไม่มีโอกาสพูดอะไรสักแอะ แบบนี้คงต้องหันมาใส่ใจแฟนคลับที่แอบน้อยใจอยู่เงียบๆบ้างแล้วล่ะค่ะ

แม้เราจะบอกลูกว่า “รักลูกเท่ากัน” แต่ลูกทุกคนก็ยังอยากมี “เวลาส่วนตัว” กับพ่อแม่ เพื่อได้รับ “ความรักแบบเต็มๆ” บ้างเหมือนกัน… การจัดเวลาให้ลูกแต่ละคน ไม่ได้แปลว่า ต้องทอดทิ้งให้อีกคนจ๋อยเศร้านะคะ เทคนิคของดิฉันก็คือ หากวันไหนต้องการพาใครไปออกเดตกับแม่ อีกคนจะได้ไปทำกิจกรรมสุดหรรษากับคุณพ่อ… ครั้งหนึ่งเปรมได้ไปเที่ยวเล่นกับเพื่อนของเขาโดยมีคุณพ่อเป็นคนพาไป โปรโมชั่นนี้ทำให้เปรมไม่ลังเลเลยที่จะแยกกับแม่ในวันนั้น ส่วนปริมเองก็ได้ไปออกเดตกับแม่อย่างมีความสุข…

ในวันออกเดตกับลูกแต่ละคน ดิฉันจะทำให้ลูกรู้สึกว่า วันนี้เป็น “วันของเรา” เริ่มจากให้ลูกเลือกร้านอาหารที่ชอบ ทำกิจกรรมที่ลูกสนใจ เดินจับมือกระหนุงกระหนิงด้วยกัน… ดิฉันสัมผัสได้ถึงความสุขที่ลูกมี “อิสระ” จากการเป็น “ภาพรวม” ของครอบครัว มาเป็น “ภาพโซโล่” ที่ฉายฉานอย่างสุขใจ… ลูกจะเล่าโน่นนี่นั่นอย่างไม่รู้เบื่อ (เพราะไม่มีอีกคนคอยมาขัดคอทุกห้านาที!) กินอาหารอย่างเอร็ดอร่อย และคอยเอาใจแม่อย่างไม่ต้องเขิน (เพราะไม่มีอีกคนมาคอยแซว!)เมื่อลูกได้เป็นตัวของตัวเองเต็มที่ เราจะได้รู้จักลูกในมุมอื่นที่ไม่เคยเห็นมาก่อนแล้วจะพบว่าลูกมีมุมน่ารักๆซ่อนอยู่อีกมากทีเดียวค่ะ… หลังจากใช้เวลาด้วยกันอย่างเต็มที่แล้ว ลูกมักจะมากอดแล้วบอกว่า “วันนี้มีความสุขที่สุด” แค่นี้ดาราคิวทองก็สุขใจจนแทบจะกลายเป็นดาราเจ้าน้ำตาแล้วค่ะ…

แฟนคลับ “งอน”ก็เพราะแฟนคลับ “รัก” … จัดเวลาให้แฟนคลับแสนรักสักนิด ซีนแห่งความสุขก็อยู่แค่เอื้อมค่ะ

เรื่อง : คุณโอ ชิดชนก ทองใหญ่ ณ อยุธยา
ภาพ : Shutterstock