หลายๆครั้งที่หมอพูดคุยกับคุณผู้ปกครอง หมอจะพบว่าหลายท่านมีความเข้าใจผิดว่า.. การแก้ปัญหาพฤติกรรมเด็ก คือการคิดหาวิธีลงโทษเพื่อลดพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม พอเวลาเด็กเกิดปัญหาพฤติกรรมขึ้น คุณพ่อคุณแม่จึงทุ่มเทเวลาส่วนใหญ่ไปกับการจับจุดที่เด็กทำผิดเพื่อคอยตักเตือนและลงโทษ

แต่ความจริงแล้วการปรับพฤติกรรมเด็กประกอบด้วย 2 องค์ประกอบใหญ่ๆค่ะ นอกจาก การปรับลดพฤติกรรมที่เป็นปัญหา แล้ว อีกหนึ่งองค์ประกอบที่สำคัญพอๆกัน ก็คือ การส่งเสริมเพื่อเพิ่มพฤติกรรมดีๆของเด็ก เช่นการให้คำชม และให้รางวัลกับพฤติกรรมที่ดีของเด็กค่ะ

หมอพูดแบบนี้ คุณพ่อคุณแม่อาจจะงงนะคะ ว่าการชมจะช่วยแก้ปัญหาพฤติกรรมของเด็กได้อย่างไร.. แต่หมอยืนยันค่ะว่าทำได้จริงๆ เพราะหลายๆครั้ง การให้คำชมเพื่อส่งเสริมให้เด็กมีความสุขกับการทำดี จะไปป้องกันการเกิดพฤติกรรมแย่ๆที่เป็นฝ่ายตรงข้ามกันได้อัตโนมัติ โดยที่เราไม่ต้องไปเสียเวลารบกับเด็กให้มากความค่ะ

เช่น เวลาที่เด็กทำท่าหวงของอยู่นานแต่สุดท้ายก็ยอมแบ่งของบางอย่างให้น้อง แทนที่เราจะตำหนิเด็กที่อิดออด แต่เปลี่ยนเป็นให้คำชมความมีน้ำใจของเขาแทน เมื่อเด็กรู้สึกดีที่ได้เป็นคนมีน้ำใจและแบ่งปัน ก็จะลดพฤติกรรมหวงของ (ซึ่งเป็นพฤติกรรมตรงข้ามกับการแบ่งปัน) ไปได้เองค่ะ

เพราะข้อสำคัญที่หมออยากฝากก็คือ เด็กทุกคนมีพฤติกรรมดีและไม่ดีปะปนสลับกันไป ฉะนั้นแล้วจากเดิมที่เราอาจจะเผลอมองแต่ส่วนที่เขายังทำไม่ดีเพื่อคอยตักเตือน จากนี้ไป เราอย่าลืมจับจุดพฤติกรรมดีๆของเด็กเพื่อคอยบอกให้เขารู้ว่าเรามองเห็นและอยากส่งเสริมให้เขาทำต่อไปด้วยนะคะ เพราะการปรับพฤติกรรมที่ได้ผลจะต้องอาศัยองค์ประกอบทั้งสองส่วนให้มีความสมดุลกันค่ะ

เรื่องโดย : พญ.พิชญา ตันธนวิกรัย จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น รพ.พหลพลพยุหเสนา
ภาพ : ShutterStock

ลองถามเด็กญี่ปุ่นว่าชอบอาหารจานไหนมากที่สุด รับรองว่าต้องได้ยินชื่อ “คาเหระ ไรสึ!” มากเป็นอันดับต้นๆ เป็นแน่ค่ะ คงเพราะความเข้มข้นนุ่มนวลของน้ำซอส และรสชาติกลมกล่อมหวานอร่อย ที่ทำให้ข้าวหน้าแกงกะหรี่แบบญี่ปุ่น (Japanese Curry Rice) ถูกใจเด็กๆ นัก และไม่ใช่แต่เฉพาะเด็กญี่ปุ่นเท่านั้นนะคะ เด็กไทยหรือเด็กชาติไหนๆ พอได้ ลองชิมก็เป็นอันต้องติดใจขอหม่ำจนเกลี้ยงจาน ยิ่งถ้าเสิร์ฟกับหมูทอดหรือปลาชุบขนมปังทอด ยิ่งเพิ่มคุณค่าและความ อร่อยให้เจ้าตัวน้อยต้องร้อง “โออิชิ… อร่อยจังเล้ย!” ให้คุณพ่อคุณแม่ได้อมยิ้มกันเป็นแถวเลยล่ะค่ะ

ส่วนผสม
หอมใหญ่สับละเอียด 1 หัว
มันฝรั่งปอกเปลือกหั่นเป็นชิ้นๆ* 2-3 หัว
แครอทปอกเปลือกหั่นเป็นชิ้นๆ 2-3 หัว
เนื้อหมูหรือไก่หั่นเป็นชิ้นพอดีคำ ½-1 กก.
น้ำเปล่า 4 ถ้วย
แอ๊ปเปิ้ลปอกเปลือก 1 ลูก
น้ำผึ้ง 1 ช้อนโต๊ะ
เกลือ 2 ช้อนชา
ซุปแกงกะหรี่ญี่ปุ่นแบบก้อน 1-2 ก้อน (200 กรัม)
ซีอิ๊วญี่ปุ่น 1 ½ ช้อนโต๊ะ
ซอสมะเขือเทศ 1 ช้อนโต๊ะ
วิธีทำ
1. ผัดหอมใหญ่กับน้ำมันในหม้อซุปจนสุกใส
2. ใส่เนื้อสัตว์ลงไปผัดจนสุก (ถ้าเป็นมังสวิรัติไม่ต้องใส่เนื้อสัตว์ก็ได้ หรืออาจจะใช้เห็ดแทน )
3. ใส่แครอทตามลงไปผัดประมาณ 5 นาที
4. เติมน้ำ ตั้งไฟให้เดือด คอยช้อนฟองที่ลอยขึ้นมาออกไปทิ้ง
5. ขูดแอ๊ปเปิ้ลใส่ลงไปในน้ำซุป ใส่มันฝรั่ง เติมน้ำผึ้งและเกลือ ลดไฟลงแล้วเคี่ยวต่อไปประมาณ 20 นาที ไม่ต้องปิดฝา คอยคนเป็นระยะ
6. พอมันฝรั่งสุกดีแล้ว ก็ใส่ซุปแกงกะหรี่ก้อน ค่อยๆ คนให้ละลาย เคี่ยวไฟอ่อนไปจนกระทั่งน้ำซุปข้น เสิร์ฟกับข้าวญี่ปุ่นอุ่นๆ และเครื่องเคียง ถ้ายังไม่ทานทันที นำเข้าตู้เย็นทิ้งไว้ข้ามคืนแล้วเอามาอุ่นใหม่ก็จะยิ่งอร่อยกว่าเดิม

 
*มันฝรั่งหั่นเป็นชิ้นแล้วแช่น้ำทิ้งไว้ประมาณ 15 นาทีเพื่อลดความเป็นแป้ง น้ำซุปจะได้ไม่ข้นจนเกินไป

เกร็ดดี จากคุณหมอผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็ก

            ช่วงเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา ผมได้มีโอกาสขึ้นเวทีเสวนาเรื่องการเลี้ยงลูกคู่กับคุณหมอจิราภรณ์ อรุณากูร (หรือหมอโอ๋เจ้าของเพจเลี้ยงลูกนอกบ้าน) และคุณหมอธีรชัย บุญยะลีพรรณ ส่วนผมไปในฐานะคุณพ่อรุ่นใหม่ที่เลี้ยงลูกด้วยความเข้าใจ จึงได้มีโอกาสสนทนาเรื่องลูก กับคุณหมอทั้ง 2 ท่าน ซึ่งก็ได้ให้เคล็ดลับดีๆ ที่น่าสนใจในการเลี้ยงลูก ที่น่าสนุก และอยากเอามาแบ่งปันให้อ่านกันฮะ

• ความสม่ำเสมอ คุณหมอธี แนะนำว่า การสอนอะไรขอให้ทำให้สม่ำเสมอ ไม่ใช่อารมณ์ดีสอนอย่างหนึ่ง อารมณ์เสียสอนอย่างหนึ่ง เด็กจะไม่รู้ว่าที่ถูกคืออะไร นอกจากนั้นต้องตกลงกันให้ดีระหว่างพ่อและแม่ด้วย เช่น การรื้อกระเป๋า หากคุณแม่ดุ แต่คุณพ่อไม่ดุ เด็กจะเรียนรู้ว่าต่อหน้าคุณพ่อรื้อได้ แต่ถ้าคุณแม่อยู่ห้ามรื้อ ดังนั้นเด็กไม่ได้เรียนรู้ว่าการรื้อกระเป๋าไม่ดี ซึ่งหากไปรื้อกระเป๋าคุณครูที่โรงเรียนอาจจะกลายเป็นขโมยไป
• การให้รางวัลต่างกับการให้สินบน เด็กๆ ต้องการคำชมเมื่อเขาทำในสิ่งที่ดีดังนั้นถ้าเด็กทำดีต้องให้รางวัล ซึ่งก็คือคำชม เช่น ถ้าเจ้าตัวเล็กทานข้าวเอง ก็ให้ชมเชยเขาด้วย ถือเป็นการให้รางวัล แต่ในอีกกรณีถ้าเจ้าตัวลงไปนอนดิ้นกลางห้างสรรพสินค้าแล้วเราบอกว่าหยุดดิ้นเดี๋ยวซื้อของเล่นให้ ในกรณีหลังเข้าข่ายให้สินบนนะฮะ ซึ่งเจ้าตัวเล็กเรียนรู้เร็วซะด้วยนะ
• ตีลูกได้เฉพาะเวลาฉุกเฉินเท่านั้น เด็กกำลังเล่นปลั๊กไฟอาจจะรีบตีมือจะมามัวพูดดีๆ คงไม่ทัน และคุณหมอไม่ได้มองว่าการตีเป็นสิ่งที่ผิด (ตรงนี้ปะป๊าเอกเสริมคุณหมอว่าผมก็ตีนะฮะ แต่ไม่ได้ตีให้เจ็บ แต่ตีด้วยความเมตตา ตีเชิงสัญลักษณ์ให้รู้ว่าถูกตำหนิ) คุณหมอเสริมว่า เพราะหลายๆ คนมองว่าไม่ควรตี แต่การดุแรงๆ ตำหนิแรงๆ ก็เป็นการตีแบบหนึ่ง ซึ่งเด็กเองรู้สึกไม่ต่างกับถูกตี
• การพูดด้านบวก ในมื้อกลางวันมื้อหนึ่งปูนปั้นสนุกกับการหมุนอาหารให้คนโน้นคนนี้ แต่ด้วยความเป็นเด็กก็ชอบที่จะหมุนให้เร็ว ตามปกติปะป๊าก็คงสอนว่า “หมุนเร็วไม่ดีนะเพราะอาหารจะหก และถ้วยชามอาจจะหล่นแตกได้” แต่คุณหมอมีวิธีพูดที่น่ารักและด้านบวกกว่า โดยคุณหมอพูดกับเจ้าปูนปั้นว่า “ปูนปั้นหมุนอาหารให้ผู้ใหญ่ ใจดีจังเลย แต่หมุนแบบเร็วๆ อะหมุนง่าย ใครๆก็ทำได้ หมุนช้าๆ ทำยากกว่านะ มามาลุงหมอจะสอนให้” เจ้าปูนปั้นถึงกับหันมามองหน้าลุงหมอเลยทีเดียวฮะ แล้วผมก็หันไปหาภรรยาว่าต้องหัดพูดแนวนี้ซะแล้ว
• การกินผัก เข้าใจว่าเป็นประเด็นสำหรับหลายครอบครัว สำหรับเจ้าปูนปั้นเอง เป็นเด็กที่กินผักได้ ไม่ค่อยมีปัญหา มะระที่ผู้ใหญ่บ่นขมก็ยังทาน แต่จู่ๆบางวันก็ไม่ทานซะงั้น แม้แต่แครอทของชอบ ก็ต้องให้เขี่ยออกหมด ผมเลยได้โอกาสถามคุณหมอว่าเป็นเพราะอะไร คุณหมอบอกว่าเด็กกินผักมั้ยให้ดูภาพรวมๆ ดูค่าเฉลี่ยอย่าไปดูเป็นวันๆ เพราะเด็กจะมีอารมณ์แนวนี้อยู่อยากบ้างไม่อยากบ้างเป็นเรื่องปกติ ถ้าเฉลี่ยๆเขาทานเราก็เสริมเขาไปเรื่อยๆ ไม่ต้องไปกังวล
• การแบ่งปัน การที่สอนเด็กให้แบ่งปันเป็นเรื่องที่ดี แต่ประเด็นที่น่าสนใจจากการสนทนากับคุณหมอคือ การที่เด็กแบ่งปันยังไม่ใช่เรื่องคุณธรรมดาความดีแต่อย่างเดียว แต่เด็กทำเพราะอยากได้รับคำชม ดังนั้นถ้าเขาทำดีแล้วเราไม่ชม เขาก็อาจจะเลิกทำ แต่ถ้าเราชมเชยเวลาที่เขาแบ่งปัน จากการทำเพื่อรับคำชม ต่อไปคุณธรรมก็จะค่อยๆ ปลูกฝังเมื่อเขาเติบโตขึ้นเรื่อยๆ
• ติดจอ อีกหนึ่งปัญหาโลกแตก ซึ่งผมเคยเขียนเรื่องนี้ไปก็ได้รับคำคอมเมนต์ว่าจะให้ทำอย่างไร ไม่มีเวลาดูลูกตลอด หรือ ก็ไม่เห็นจะเป็นไรเลยลูกก็ดูปกติดี สิ่งที่ได้จากการสนทนาและเสวนาในครั้งนี้ที่น่าสนใจ คือ ผลที่จะเกิดอาจจะไม่ได้เกิดปัจจุบันทันด่วนในตอนนี้นะฮะ แต่จะสะสมไปเรื่อยๆ เช่น เด็กสามารถรูดจอเปลี่ยนภาพ เปลี่ยนอะไรดูได้รวดเร็วทันใจ สิ่งที่ค่อยๆสะสมคือ ความไม่รู้จักอดทนรอ เพราะทุกอย่างมันไม่สามารถรูดปรื้ดได้หมด หรือ อีกกรณีที่คุณหมอยกตัวอย่าง คือ สติในการตัดสินที่ต้องใช้เวลาชั่ววูบ เด็กที่ติดจออาจจะตัดสินใจแบบใช้สติน้อย ไม่รอบคอบ เช่น มีคนมาดักจี้ เอามีดมาจี้ขอมือถือ ถ้ามีสติเราน่าจะยอมให้และรักษาตัว แต่มีคนที่เลือกจะสู้เพราะผลจากการเสพสื่อพวกนี้ ใช้การตัดสินใจแบบวูบวาบไม่คิดให้รอบคอบkeyword คงอยู่ที่ การดูจอมากๆ อาจจะไม่ได้เห็นผลเสียในวันนี้นะฮะ
• เด็กง่วงนอนแล้วงอแง อันนี้คุณหมอแนะว่า ทำใจให้สบาย พยายามเข้าใจเขาว่าเขาเองก็ง่วง หงุดหงิด แต่ไม่อยากนอน เรารู้จักลูกมากที่สุด ต้องหาวิธีที่ทำให้เขาสงบ เป็นกลเม็ดครอบครัวใครครอบครัวเขา อย่าไปคิดฝืนดุเขา ตวาดหรือตีให้หยุด เพราะเป็นธรรมชาติของเด็กทุกคน

• ทำให้ดูเป็นแบบอย่าง หลักในการเลี้ยงลูกมีง่ายๆ คือ เลี้ยงให้ลูกเติบโตมาดีกว่าเรา ทำสิ่งที่ดีให้เขาดูเป็นตัวอย่าง อะไรไม่ดีก็อย่าทำให้เห็น คุณหมอชอบลูกอมมากแต่คุณหมอจะไม่ให้ลูกเห็น เวลาจะอมก็ไปหลบๆ ซึ่งพอโตมาลูกๆ คุณหมอก็ไม่อมลูกอมกันแต่จะซื้อมาฝากคุณหมอ เพราะรู้ว่าคุณพ่อชอบ อยากให้ลูกทำอะไรก็ทำให้ดูเป็นตัวอย่าง คุณหมอจะยกกรณีที่ปะป๊าเอก เก็บของให้ปูนปั้นดูเป็นตัวอย่าง จนปูนปั้นทำตามเป็นนิสัยปกติว่าเล่นของเล่นเสร็จแล้วต้องเก็บขึ้น ซึ่งคุณหมอพูดตัวอย่างนี้ทุกรอบ ผมขอเอาคลิปปูนปั้นเก็บของเล่น แบบดูไปอมยิ้มไปมาฝากด้วยครับ

ผมว่าเกร็ดเล็กๆ ข้างบนน่าจะปรับใช้ได้กับทุกครอบครัว จริงๆ ยังมีอีกหลานเรื่อง เช่น ทั้งเด็ก 2-3 ภาษา, การคุมอารมณ์ของพ่อแม่ เป็นต้น แต่จริงๆย้อนหลังอ่านที่ผมเคยเขียนไว้ได้นะฮะ ตบท้ายด้วยประโยคทีเด็ดของคุณหมอที่ช่วยลดความกดดันให้คุณพ่อคุณแม่ก็คือทำให้ดีที่สุดได้สัก 80% ก็เพียงพอแล้ว ถ้าตัดเกรดก็ได้ 4 แล้ว หวัง 100% คงยาก เมื่อได้อ่านเกร็ดต่างๆแล้ว หากครอบครัวไหนมีเกร็ดอะไรสนุกๆ มาคอมเมนต์แบ่งปันกันเพิ่มก็จะได้เป็นประโยชน์มากขึ้นนะครับ

ฝากช่องทางติดตามเจ้าปูนปั้นอีกที่คือที่ Youtube ช่อง PoonPun ‘The Smiling Boy’ นะครับ

มีคนถามว่าพลอยวางเป้าหมายให้ลูกแต่ละคนไว้อย่างไรบ้างไหม

ตอนนี้ “ทาชิโน่”  5  ขวบ “ชิลี่” 3 ขวบ “‘ชีต้าร์'” 2 ขวบ  และ “‘ชิลิน'” เพิ่ง 5 เดือน (คนสุดท้องเกิดเดือนมีนาคม 2558) พลอยมีความสุขที่ได้เห็นลูกๆเล่นกันสนุก พี่น้องรักกัน อยากเก็บเวลาแบบนี้ไปนานๆ

พลอยเลยไม่ได้วางแผนอะไรไกลๆ ถ้าจะมีวางแผนบ้างก็เป็นเรื่องพื้นฐานการใช้ชีวิตของเด็กๆก่อน ปลูกฝังให้พี่น้องรักกัน เเบ่งปันกัน ช่วยเหลือกัน ส่วนเรื่องการเรียน และความชอบนั้น เขาชอบอะไรก็ปล่อยให้เป็นตามธรรมชาติของเขาดีกว่าค่ะ เราพ่อแม่มีหน้าที่สังเกตว่าเขาถนัดอะไร แล้วส่งเสริมให้ถูกทางน่าจะดีที่สุดนะคะ

ภาพ จาก IG @ploychidjan